Năm 15 tuổi, tôi kiếm được 25 USD đầu tiên trên internet.
Đó là làm affiliate marketing cho một sản phẩm nhỏ trên Gumroad. Tôi đăng bài về nó một thời gian, nói chuyện với vài người, và cuối cùng có 1 người mua.
25 USD. Hôm đó mà đi làm thêm một ca ở đâu đó chắc tôi còn kiếm được nhiều hơn lol
Nhưng tôi nghĩ về 25 USD đó nhiều hơn gần như bất cứ khoản tiền nào mình từng kiếm được sau này, bởi vì đó là lần đầu tiên tôi hiểu ra rằng internet không phải nơi bạn chỉ ghé vào để tiêu thụ nội dung. Bạn có thể nói điều gì đó vào khoảng không ấy, và một người lạ ở nửa kia trái đất sẽ đáp lại. Một khi điều đó xảy ra, số lượng cơ hội mở ra trước mắt bạn sẽ tăng lên đến mức thật sự khó diễn tả bằng lời cho đến khi chính bạn trải nghiệm nó.
Kể từ đó, tôi đã đổi ngành, đổi thứ mình bán, đổi doanh nghiệp, nhiều lần đến mức chẳng buồn đếm nữa. Mỗi lần như vậy, tài khoản mạng xã hội đều theo tôi đi tiếp. Và đến lúc này, tôi khá chắc chắn rằng không có việc gì khác tôi từng làm mang lại ý nghĩa lớn đến thế — nghe cũng kỳ cục thật khi nói điều này về việc gõ vài dòng chữ vào một cái hộp mỗi tuần vài lần.
Nên đây là nỗ lực của tôi để giải thích tại sao tôi nghĩ vậy, gửi đến những người có lẽ trong thâm tâm đã biết điều này nhưng vẫn chưa chịu bắt tay vào làm:
I. Sẽ không ai tự tìm thấy bạn đâu, và điều đó chẳng liên quan gì đến việc bạn giỏi cỡ nào
Hầu hết chúng ta đều mặc định tin vào một điều từ hồi còn bé và chưa bao giờ thực sự xét lại nó. Rằng nếu bạn đủ giỏi ở một lĩnh vực nào đó, người ta sẽ tự nhận ra.
Cứ làm việc xuất sắc đi. Cứ cúi đầu cày cuốc đi. Rồi sẽ có đúng người nhìn thấy và mọi thứ thay đổi.
Tiếc là đời không vận hành như vậy. Người "đúng" đó đang bận. Họ không tìm bạn, họ chẳng biết bạn tồn tại, và cũng không có cơ chế nào giúp họ phát hiện ra bạn cả, bởi vì thành quả của bạn đang nằm kẹt trong một công ty, một kênh Slack và vài file docs mà người ngoài sẽ chẳng bao giờ mở ra xem.
Bạn có thể cực kỳ xuất sắc trong một việc suốt hơn 10 năm mà gần như không ai hay biết. Và rồi khi bạn muốn làm gì đó khác đi, nhảy việc, khởi nghiệp, hay bước chân vào một căn phòng quyền lực, bạn lại bắt đầu từ con số 0, vì chẳng có hồ sơ nào ghi nhận những gì bạn đã làm (ngoài cái CV ghi rằng bạn từng làm ở công ty X trong Y năm).
Tôi không nghĩ đó là thất bại về mặt đạo đức hay thất bại trong marketing. Nó chỉ là trạng thái mặc định thôi. Làm tốt không tự động sinh ra bằng chứng cho thấy bạn đã làm tốt. Phải có ai đó tạo ra bằng chứng ấy, và người duy nhất làm được việc đó chính là bạn.
Nghe thì hơi phũ phàng, nhưng thật ra đó là tin tốt, vì nó có nghĩa là toàn bộ cuộc chơi này nằm trong tầm kiểm soát của bạn, và luôn luôn là như vậy.
II. Điều thực sự thay đổi là bạn không còn là người xa lạ nữa
Cơ chế ở đây nhỏ bé và đơn giản hơn nhiều so với cách người ta hay thần thánh hóa nó.
Bạn ngừng là người xa lạ trong mắt những người bạn chưa từng gặp.
Ai đó bấm vào profile của bạn, thấy bạn đã nói về công việc của mình suốt mấy tháng qua, và bỗng nhiên bạn không còn là một tin nhắn lạnh ngắt từ một kẻ vô danh nữa. Bạn trở thành một người mà họ ít nhiều đã biết. Và chính sự khác biệt duy nhất đó là thứ mở ra mọi cánh cửa phía sau.
Tôi nghĩ nhiều người bỏ lỡ việc điều này hoạt động theo cả hai chiều. Đúng, người ta sẽ tìm đến bạn. Nhưng phần quan trọng hơn với tôi, đặc biệt là lúc mới bắt đầu, là tôi có thể chủ động nói chuyện với gần như bất kỳ ai và nhận được phản hồi. Những nhà sáng lập, những người đi trước tôi rất xa, những người mà đáng lẽ tôi KHÔNG CÓ CỬA để được trò chuyện cùng ở tuổi 15, 16, 17 (giờ tôi 21). Họ sẽ ngó qua profile trước, thấy có gì đó thú vị, và trả lời.
Đó là điều không ai tính đến. Bạn không chỉ đang xây dựng tệp khán giả, bạn đang xây dựng "quyền" được tiếp cận bất cứ ai bạn muốn. Và số lượng cánh cửa mở ra từ việc đó lớn hơn rất nhiều so với số người chủ động gõ cửa nhà bạn.
Tôi đã nhận được nhiều lời mời làm việc (với mức lương rất hậu hĩnh) nhờ nó. Những lời đề nghị mua lại 2 agency mà tôi đã gầy dựng. Những lời giới thiệu từ những người tôi chưa từng nói chuyện dù chỉ một lần. Những thông tin mà lẽ ra tôi không bao giờ chạm tới được, chỉ vì ai đó đã tìm hiểu về tôi trước khi trả lời và quyết định rằng tôi là người đàng hoàng.
Chẳng có gì trong số đó nằm trong kế hoạch ban đầu cả. Tôi chỉ đăng bài với hy vọng kiếm được chút tiền.
III. Lý do bạn không làm là vì bạn sợ trông giống như mình đang cố tỏ ra nguy hiểm
Tôi biết có thể ngay lúc này bạn đang nghĩ trong đầu rằng điều này không đúng.
Nhưng kinh nghiệm xương máu của tôi bảo rằng nó đúng.
Đăng bài mang lại cảm giác như đang xướng tên mình lên. Mà xướng tên mình thì quê lắm (tin tôi đi, tôi biết và ghét cảm giác đó). Nỗi sợ cụ thể ở đây không phải là không ai đọc, mà là những người bạn biết sẽ đọc và nghĩ rằng bạn đang cố làm màu.
Không ai muốn trở thành gã chuyên viết mấy chuỗi bài truyền động lực sáo rỗng. Ai cũng từng thấy kiểu người đó rồi. Chịu không nổi.
Nhưng phiên bản đó và phiên bản thực sự hữu ích chẳng có gì giống nhau cả. Tôi nghĩ hầu hết mọi người mới chỉ tiếp xúc với phiên bản dở tệ, nên họ mặc định đó là toàn bộ bức tranh. Nó giống như việc bạn quyết định mình ghét âm nhạc chỉ vì nghe trúng một bài hát dở.
Bạn không cần phải nói về bất cứ điều gì ngoài những thứ bạn vốn đã làm cả ngày.
- Bạn đang làm dự án gì
- Tuần này có gì bị lỗi/hỏng
- Trước đây bạn tin điều gì và giờ không còn tin nữa
- Một câu khách hàng nói trong cuộc gọi khiến bạn bất ngờ
- Một cuộc tán gẫu ngẫu hứng với đồng nghiệp về tương lai của AI
Bạn không cần chạy theo trend, không cần bình luận về người nổi tiếng, không cần biến mình thành một "nhân vật mạng".
Bạn chỉ cần sẵn lòng nói ra suy nghĩ thật của mình về công việc bạn đang làm, ở nơi công cộng, nơi người khác có thể thấy.
Thật ra nó giống networking hơn là làm influencer. Bạn đang ở trong một căn phòng với rất nhiều người thông minh, bạn nói gì đó, vài người phản biện lại, bạn học được từ họ và họ học được từ bạn. Đơn giản là nói chuyện với người khác thôi. Chỉ là cuộc trò chuyện này được lưu lại, và căn phòng thì rộng gấp trăm lần bất kỳ căn phòng nào bạn có thể được mời vào theo cách thông thường.
Còn chuyện sợ bị phán xét? Ừ thì, sẽ có người phán xét bạn. Nhưng họ cũng sẽ tiếp tục chẳng biết bạn là ai hay bạn làm được gì, nên tôi không chắc ý kiến của họ đáng để mang sức nặng lớn như vậy trong các quyết định của bạn.
Những người sẽ thực sự quan trọng với cuộc đời bạn trong 20 năm tới gần như chắc chắn là những người bạn chưa từng gặp. Còn bây giờ, bạn đang cố bảo vệ mình khỏi ý kiến của những người bạn đã quen.
IV. Bạn không hình dung nổi 300 người thực sự giá trị đến đâu
Đây là ngộ nhận khiến người ta trả giá đắt nhất, và tôi muốn dành một phút để nói về nó.
Ai cũng nghĩ trò này chỉ hiệu quả khi có quy mô lớn. Gã có 100.000 followers á, tất nhiên rồi, hiển nhiên là anh ta có cơ hội. Nhưng 300 followers? Chả bõ bèn gì, nên người ta không thèm bắt đầu, hoặc bắt đầu rồi bỏ cuộc vì con số trông thảm hại quá.
NHƯNG 300 người đúng đối tượng thì không phải là 0. Thậm chí còn chẳng gần với số 0.
Hãy nghĩ xem nó thực chất là gì. 300 người biết tên bạn, làm cùng ngành với bạn, và thấy cách bạn tư duy về mọi thứ mỗi tuần.
Đó là một mạng lưới quan hệ mà hầu hết mọi người đi dự hội thảo, bắt tay xã giao suốt 10 năm cũng chưa chắc xây được. Bạn chỉ là không cảm nhận được nó, vì nó diễn ra âm thầm, rải rác ở nhiều nơi khác nhau, và chẳng có gì giật gân xảy ra trong một ngày cụ thể cả.
Rồi còn hiệu ứng lãi kép nữa, thứ bạn không thể thấy khi nó đang diễn ra mà chỉ nhận ra khi nhìn lại quá khứ.
Những người tìm thấy bạn ở năm thứ 3 sẽ ở cấp bậc cao hơn những người tìm thấy bạn ở năm thứ 1. Không phải vì bạn làm gì đó khác đi.
Mà vì bạn giỏi lên, bạn bắt đầu nói về những vấn đề lớn hơn, và những người giỏi hơn thì quan tâm đến những vấn đề lớn hơn. Vậy nên chất lượng của những người xung quanh bạn tự động nâng lên trong khi bạn vẫn làm y hệt những gì mình từng làm.
Và một phần lớn giá trị tạo ra thậm chí chẳng bao giờ được ghi công cho bạn. Ai đó đọc thứ bạn viết, không làm gì suốt 8 tháng, rồi tên bạn được nhắc đến trong một cuộc trò chuyện mà bạn sẽ chẳng bao giờ biết. Bạn sẽ không bao giờ hay chuyện đó xảy ra. Bạn chỉ nhận ra, qua vài năm, rằng dường như nhiều điều tốt đẹp tìm đến mình hơn trước đây, và bạn không thể chỉ đích xác lý do.
Đó chính xác là lý do người ta bỏ cuộc. Phản hồi bị trễ, phân tán và gần như vô hình, mà con người thì không được thiết kế để kiên trì làm những việc không mang lại kết quả tức thì.
V. Đó là thứ duy nhất bạn xây dựng mà sẽ theo bạn đi tiếp
Đây là 1 điều tôi hoàn toàn bỏ qua ở tuổi 15, và thật lòng là ở tuổi 21 cũng chẳng ngờ tới.
Mỗi lần tôi đổi hướng công việc, tệp khán giả vẫn theo tôi.
Tôi ra mắt một thứ chẳng liên quan gì đến thứ trước đó, nhưng đã có sẵn một nhóm người biết tôi và sẵn sàng lắng nghe.
Sản phẩm mới, dịch vụ mới, ừ thì cứ thay, nhưng luôn có một nhóm người vẫn quan tâm. Điều đó giá trị hơn bất cứ thứ gì tôi sắp nói trong toàn bộ bài viết này, và nó là phần không ai nhắc tới, vì nó chỉ lộ rõ sau vài năm.
Hãy nghĩ xem bạn tích lũy được gì trong một sự nghiệp bình thường. Danh tiếng của bạn ở công ty sẽ ở lại công ty đó. Các mối quan hệ với đồng nghiệp phần lớn sẽ phai nhạt khi bạn rời đi. Uy tín nội bộ bạn mất 4 năm xây dựng sẽ reset về 0 ngay ngày bạn bước ra khỏi cửa. Ngay cả kỹ năng cũng chỉ có giá trị bằng mức mà nhà tuyển dụng tiếp theo nghĩ nó có.
Tệp khán giả là một trong số ít những thứ bạn xây dựng thực sự thuộc về bạn. Nó di chuyển cùng bạn qua mọi ngã rẽ trong 30 năm tới, và bạn sẽ đổi hướng nhiều hơn bạn nghĩ đấy.
Tôi còn muốn nói xa hơn. Nếu bạn biết chắc rằng mình sẽ đổi nghề 3-4 lần nữa trong đời — mà theo thống kê thì đúng là vậy — thì việc xây dựng một tài sản duy nhất sống sót qua mọi lần chuyển đổi rõ ràng là nước đi hợp lý. Có điều nó không mang lại cảm giác như đang xây tài sản. Nó chỉ mang lại cảm giác như đang... đăng bài.
VI. Bạn không thể dở ở việc này, bạn chỉ có thể thiếu kiên nhẫn
Không có kịch bản nào mà bạn bỏ thời gian ra làm việc này một cách nghiêm túc mà nó chẳng mang lại gì cả.
Tất nhiên bạn có thể đăng những bài chỉ được 4 like. Ai mới bắt đầu cũng vậy. Tôi từng như thế một thời gian dài và thi thoảng bây giờ vẫn thế. Nhưng nếu bạn thực sự chịu học xem điều gì khiến một bài viết đáng đọc, và dành thời gian trò chuyện với mọi người trong phần bình luận cũng như tin nhắn riêng thay vì đăng xong rồi lặn mất tăm, thì không có chuyện bạn làm vậy suốt một năm mà sự nghiệp vẫn dậm chân tại chỗ.
Hãy so sánh với gần như bất cứ việc gì khác mà bạn có thể bỏ ra một giờ mỗi tuần. Hầu hết những việc đó đều có rủi ro thực sự. Bạn có thể làm đúng mọi bước mà vẫn thua, vì thị trường biến động, sai thời điểm, hoặc có người nhanh chân hơn.
Việc này thì không. Sàn thấp nhất là bạn giỏi giải thích công việc của mình hơn và quen được vài người thú vị. Trần cao nhất là toàn bộ sự nghiệp của bạn sang trang. Tôi không nghĩ ra được nhiều thứ khác có cấu trúc lợi nhuận/rủi ro như vậy.
Cách duy nhất để thua là đăng được 3 tuần rồi nghỉ. Mà đó lại chính là điều gần như tất cả mọi người làm, vì sau 3 tuần bạn có 6 bài đăng và 40 followers, trông thật nực cười, và có một giọng nói trong đầu bảo rằng rõ ràng cách này không hiệu quả.
Nó đang hiệu quả đấy. Bạn chỉ chưa thấy thôi, vì ở giai đoạn này chưa có gì tạo ra tín hiệu rõ ràng cả. 2 tháng đầu tiên là lúc bạn nói chuyện với gần như không ai, và không có đường tắt nào để né phần này. Bạn phải chấp nhận việc trông như chẳng có gì xảy ra trong một thời gian.
Đó chính là bộ lọc xem bạn có hợp với việc này hay không.
Bạn có sẵn sàng đi qua giai đoạn nhàm chán khi chưa có phản hồi nào không?
VII. Cách thực sự để bắt đầu, vì đó thường là chỗ mọi người mắc kẹt
Vài điều mà nếu biết sớm đã tiết kiệm cho tôi rất nhiều thời gian.
Chọn nền tảng mà ngành của bạn thực sự hoạt động và bỏ qua phần còn lại. Bạn không cần có mặt ở khắp nơi, bạn cần xuất hiện đều đặn ở một nơi.
Viết về những gì bạn đã làm trong tuần này. Đó là chiến lược nội dung của bạn trong vài tháng đầu. Bạn có nhiều chất liệu hơn bạn nghĩ, chỉ là nó không mang lại cảm giác như "chất liệu" vì nó quá bình thường với bạn. Thứ hiển nhiên với bạn lại không hề hiển nhiên với người đi sau bạn 3 năm, và người đó mới là độc giả đầu tiên của bạn.
Phải có quan điểm riêng. Nếu một người khác trong ngành cũng có thể viết y hệt bài của bạn từng chữ một, thì bài đó chẳng mang lại giá trị gì cho bạn cả. Toàn bộ giá trị nằm ở chỗ người đọc rời đi và biết được chính xác bạn tư duy về một vấn đề như thế nào, điều đó khiến họ nhớ đến bạn thay vì 40 tài khoản khác đang nói những thứ trung tính giống nhau.
Dành thời gian cho phần bình luận và tin nhắn riêng nhiều ngang bằng, hoặc thậm chí nhiều hơn, thời gian viết bài. Bài đăng là thứ khiến người ta sẵn lòng nói chuyện với bạn. Còn cuộc trò chuyện mới là nơi mọi thứ thực sự diễn ra.
Và đừng giao phó giọng văn của mình cho máy móc. Dùng công cụ hỗ trợ thì không sao, ai cũng dùng. Nhưng nếu bạn khoán trắng cả phần tư duy lẫn cách diễn đạt, bạn sẽ tạo ra thứ nội dung rác giống hệt như bao người khác lập một project rồi gõ lệnh "make this sound human", và người ta chỉ cần đọc khoảng một dòng là nhận ra. Thứ duy nhất bạn có mà không ai sao chép được là góc nhìn rất riêng của bạn về mọi thứ...
Khoản 25 USD đó là chuyện của khoảng 6 năm trước. Mọi điều tốt đẹp xảy ra trong sự nghiệp của tôi đều bằng cách nào đó bắt nguồn từ nó, dù vào thời điểm đó tôi chỉ thấy mình vừa lãng phí một tháng trên internet để kiếm chưa bằng lương tối thiểu.
Giờ nhìn lại mới thấy thật điên rồ.
Đừng coi nhẹ chuyện này. Đọc và lưu lại nếu cần, nhưng tối nay hãy bắt đầu đăng BẤT CỨ THỨ GÌ đi.
Thôi nhé, hẹn gặp lại - Logan
