Chúng ta dường như sẵn sàng tin gần như mọi điều về tương lai của AI, ngoại trừ việc những người bình thường có thể nắm quyền kiểm soát nó.
AI cá nhân đã mang đến những hệ thống tiếp cận cuộc sống của chúng ta ở mức độ chưa từng có. Khi bắt đầu dựa vào chúng để ra quyết định và hành động thay mình, câu hỏi ai là người kiểm soát trí tuệ đó sẽ trở nên vô cùng quan trọng.
Hơn bao giờ hết, chúng ta phải xây dựng cho một tương lai thuộc về mỗi cá nhân.
Sở hữu tạo ra sản phẩm tốt hơn.
Trong kỷ nguyên Internet, có những lý do cốt lõi buộc mọi thứ phải tập trung hóa.
Các mô hình sàn giao dịch như Amazon, Uber hay DoorDash chỉ hoạt động được vì nguồn cung và cầu được gom về một mối. Facebook hay Instagram hữu ích vì tất cả những người bạn quen biết đều đã ở đó. Những sản phẩm như Google lại là các bài toán kỹ thuật khổng lồ ở quy mô petabyte, vượt quá khả năng tự triển khai. Trong tất cả những trường hợp này, việc sở hữu một phiên bản riêng sẽ phá hỏng toàn bộ ý nghĩa của chúng.
Nhưng AI cá nhân thì khác. Giá trị của nó đến từ mức độ nó thực sự trở thành "của bạn", chứ không phải từ việc có bao nhiêu người khác đang dùng chung hệ thống đó.
Trợ lý AI cá nhân hữu ích nhất sẽ nắm trọn vẹn bối cảnh về toàn bộ cuộc sống của bạn. Từ email, hồ sơ sức khỏe, tài chính cho đến những cuộc trò chuyện bạn từng có và các thiết bị trong nhà. Nếu bạn không hoàn toàn tin tưởng công ty mà mình giao phó những dữ liệu này, nút thắt cổ chai sẽ không còn nằm ở trí tuệ của mô hình, mà ở mức độ truy cập bạn sẵn lòng cấp cho nó.
Việc sở hữu cỗ máy chạy trợ lý AI sẽ loại bỏ sự đánh đổi đó. Bạn có thể tận hưởng giá trị từ dữ liệu của mình mà không lo chúng bị gửi sang bên thứ ba để lưu trữ và phân tích.
Phần cứng chuyên dụng cũng giúp tăng đáng kể khối lượng công việc mà AI có thể làm thay bạn. Khi không có nhà cung cấp nào tính phí cho từng token phát sinh, chúng ta có thể chạy các mô hình liên tục xử lý thông tin mới ngay khi vừa xuất hiện và chủ động hành động. Nếu làm đúng cách, AI sẽ nhanh chóng vượt xa khả năng của chính bạn trong việc tạo ra giá trị, bởi nó hiểu rõ những gì đang diễn ra trong cuộc sống của bạn hơn bất kỳ câu lệnh prompt nào bạn có thể nghĩ ra.
Theo thời gian, trợ lý AI của bạn sẽ phát triển theo hướng suy nghĩ, phản hồi và làm việc khác biệt so với của tôi, bởi cuộc sống và mong muốn của chúng ta vốn dĩ khác nhau. Điều này cần đúng ở mọi cấp độ: từ bối cảnh mà trợ lý dùng để suy luận, đến lớp vỏ vận hành (harness), và thậm chí là cả trọng số (weights) của mô hình.
Trí tuệ là quyền lực.
Vậy câu hỏi đặt ra là: lợi ích từ một hệ thống như vậy sẽ chảy về đâu?
AI càng trở nên mạnh mẽ và thiết yếu với cuộc sống, người sở hữu nó càng nắm nhiều quyền lực. Nếu chúng ta giao quyền kiểm soát trí tuệ vào tay một vài phòng thí nghiệm và các gã khổng lồ công nghệ, đồng nghĩa với việc trao cho họ đặc quyền đơn phương quyết định cách trí tuệ ấy nhận thức và hành động trên thế giới.
Ai đủ đáng tin để gánh vác quyền lực lớn đến vậy?
Một phòng thí nghiệm tuyên bố họ biết điều gì là tốt nhất cho nhân loại không có nghĩa họ được quyền áp đặt phán xét đó lên tất cả. Thế hệ công ty công nghệ trước từng đưa ra những lời hứa đạo đức tương tự ("đừng làm điều ác") nhưng rồi cũng thỏa hiệp khi lợi ích không còn đồng nhất.
Cuối cùng, khi một trợ lý AI hành động thay tôi, tôi phải là người có tiếng nói quyết định về cách nó vận hành. Quyền hạn đó phải luôn thuộc về tôi, ngay cả khi công ty tạo ra nó không đồng tình.
Thật sự là một viễn cảnh phản địa đàng nếu tưởng tượng rằng một hệ thống được xây dựng từ những thông tin nhạy cảm nhất trong đời tôi lại thuộc sở hữu của một công ty nghìn tỷ đô, rồi được cho tôi thuê lại theo từng token.
Chúng ta càng giao phó nhiều phần bản thân cho những hệ thống này, việc quyền sở hữu nằm ở bất kỳ đâu khác ngoài chính mình càng trở nên khó chấp nhận.
Mọi người xứng đáng có quyền lựa chọn.
Chúng ta đang mất kết nối một cách nguy hiểm với cảm nhận thực sự của mọi người về công nghệ mà mình tạo ra.
Người dân biểu tình phản đối camera Flock, vận động ngăn Palantir xâm nhập các cơ quan công quyền, phẫn nộ trước việc các phòng thí nghiệm huấn luyện AI bằng dữ liệu cá nhân của họ — vậy mà ngành công nghiệp vẫn khăng khăng rằng "người tiêu dùng chẳng quan tâm đến quyền riêng tư". Chúng ta hứa hẹn mang lại sự sung túc cho họ, nhưng lại đang xây dựng một tương lai nơi họ sở hữu ít hơn và phụ thuộc vào chúng ta nhiều hơn. Sao có thể mong họ hào hứng với điều đó?
Suốt nhiều năm qua, chúng ta đã biến việc giám sát trở nên tiện lợi và việc sở hữu trở nên khó khăn. Nhưng chúng ta gần như chưa hề mang đến cho mọi người một lựa chọn khác.
Những giải pháp thay thế đầy thiện chí như DuckDuckGo hay self-hosting (tự lưu trữ) đã cố gắng giành lại quyền riêng tư, nhưng cái giá phải trả là chấp nhận một sản phẩm kém hơn hẳn hoặc tự mình làm thêm rất nhiều việc. Bạn không thể yêu cầu người tiêu dùng chọn một nguyên tắc thay vì một trải nghiệm tốt hơn, dễ dàng hơn và thường là miễn phí.
Sự đánh đổi đó nay không còn nữa. Hiện tại, chúng ta đã có những mô hình mã nguồn mở có thể chạy trên một chiếc laptop cao cấp và mang lại trí tuệ ngang tầm Sonnet-5 hoàn toàn cục bộ. Trong vòng 3 đến 6 tháng tới, chúng ta sẽ có trí tuệ ở mức Opus hiện tại chạy riêng tư trên phần cứng tiêu dùng. Với 90% tác vụ hàng ngày, các mô hình cục bộ hiện đã đủ tốt.
Chúng ta đang chứng kiến năng lực của những hệ thống khổng lồ, lưu trữ tập trung dần hiện diện trên những cỗ máy mà người bình thường có thể sở hữu. Lần đầu tiên, chọn quyền sở hữu không đồng nghĩa với việc phải chấp nhận ít đi.
Trọng tâm của chúng tôi
Những điều khoản để chúng ta đưa AI cá nhân vào cuộc sống vẫn đang được viết nên. Khi các hệ thống này trở nên mạnh mẽ hơn, gắn bó sâu sắc hơn và khó thể thiếu hơn, việc thay đổi những điều khoản đó sẽ ngày càng khó khăn.
Các hệ thống độc lập như AI cục bộ phần lớn được xây dựng cho những người đam mê công nghệ và thích mày mò. Nhiệm vụ của chúng tôi là làm cho trải nghiệm đó đủ hữu ích và đơn giản để quyền sở hữu trở thành mặc định.
Tôi muốn sống trong một thế giới nơi công nghệ mạnh mẽ nhất mà nhân loại từng tạo ra thuộc về chính những người có cuộc sống bị nó thay đổi. Chúng ta phải kiên quyết đấu tranh để xây dựng điều đó, không chút e dè.
