Tuần trước, Amazon đã chặn Muse của Meta khỏi trang bán lẻ của mình. Những người đang cố mua sắm bỗng nhận được một cửa sổ pop-up thông báo rằng việc tiếp tục truy cập bởi một AI agent không được cấp phép là vi phạm điều khoản sử dụng của Amazon.
Chẳng ai hỏi ý kiến người dùng khi agent của họ ngừng hoạt động cả. Tôi là khách hàng của cả hai công ty, nhưng Amazon chặn Meta, và quyền truy cập của tôi biến mất như một hệ quả tất yếu từ cuộc tranh chấp mà tôi chẳng có tiếng nói nào. Mà mua sắm lại chính là một trong những mục đích cốt lõi của các agent này.
Chúng ta sẽ còn chứng kiến ngày càng nhiều cuộc chiến nền tảng kiểu này khi các công ty đua nhau giành quyền kiểm soát người tiêu dùng, và chúng ta sẽ là những người hứng chịu đạn lạc.
Một agent do nền tảng lưu trữ luôn phục vụ hai ông chủ. Nó làm việc cho bạn, nhưng cũng làm việc cho công ty tạo ra nó — và chúng ta đều biết bên nào mới được ưu tiên. Cái mà tất cả chúng ta đang gọi là "AI cá nhân" thực chất chẳng mang tính cá nhân chút nào.
Nói vậy không phải để chê bai Muse hay Instinct. Chúng là những sản phẩm tuyệt đẹp, đầy tâm huyết, và sắp tới sẽ có cả một loạt lựa chọn đa dạng — đó là điều tốt cho thị trường. Tôi chỉ nghĩ rằng một trong số những lựa chọn đó phải là thứ bạn thực sự sở hữu: một phiên bản thương mại hóa của dịch vụ AI cá nhân mở, độc lập, có quan điểm riêng, được xây dựng trên OpenClaw.
"Cá nhân" thực sự nên nghĩa là gì
Theo tôi, AI cá nhân bắt buộc phải đáp ứng những tiêu chí sau. Phần còn lại của bài viết sẽ phân tích từng tiêu chí một.
- Bạn sở hữu nó. Mã nguồn mở, thông tin của bạn nằm trong kho lưu trữ do bạn kiểm soát, và bạn có thể mang mọi thứ đi bất cứ đâu.
- Chỉ một ông chủ duy nhất. Không ai khác can thiệp vào việc nó làm gì hay gợi ý gì. Dòng tiền duy nhất đổi chủ là tiền bạn trả cho sản phẩm.
- Luật chơi rõ ràng. Mô hình kinh doanh và cách xử lý dữ liệu của bạn phải minh bạch, không thay đổi nếu chưa có sự đồng ý của bạn. Khi nó đưa ra quyết định thay bạn, bạn có thể xem xét nó đã cân nhắc những gì và tại sao.
- Bạn chọn nơi nó chạy. Laptop của bạn, Mac Studio của bạn, hoặc một máy chủ bạn thuê, và bạn có thể chuyển đổi bất cứ lúc nào.
- Nó phải thật mượt mà. Đẹp đẽ, đơn giản và dễ dùng, vì nếu không, người ta sẽ quay về với những sản phẩm đỡ rắc rối hơn.
Đó không phải là agent của bạn
Người dùng Muse mặc định bị đưa vào danh sách sử dụng hội thoại để huấn luyện mô hình. Điều khoản của Instinct thì cấp quyền vĩnh viễn, không thể thu hồi đối với tài liệu của bạn (bao gồm cả ảnh chụp màn hình và thao tác bàn phím) để dùng cho việc huấn luyện. Chẳng cần ai phải làm gì mờ ám cả. Họ nói thẳng với bạn là họ làm gì với thông tin của bạn, và việc agent của bạn làm được gì trong một ngày cụ thể phụ thuộc vào mối quan hệ của họ với các công ty khác. Nó là của họ, còn bạn được dùng nó để đổi lấy việc tạo ra giá trị cho họ.
Điều này quan trọng ở đây hơn bất kỳ đâu, bởi AI cá nhân đòi hỏi lượng thông tin tối đa. Mỗi chi tiết nó biết thêm về lịch trình, hộp thư, tài chính hay các mối quan hệ của bạn đều giúp nó giỏi hơn — và đó chính xác là những thông tin bạn ít muốn giao cho bên thứ ba nhất.
Nếu bạn không trả tiền cho sản phẩm, bạn chính là sản phẩm. Brad (@altcap) tuần trước đã lập luận rằng việc mỗi người đều có một siêu trợ lý cá nhân trong túi là điều tất yếu, và tôi đồng ý. Câu trả lời của anh ấy về niềm tin là: bản trả phí sẽ không lái bạn theo hướng nào cả, bản miễn phí sẽ ăn hoa hồng, và các công ty hiểu rằng niềm tin rất quan trọng nên họ sẽ tìm cách giải quyết. Đó là điểm tôi nhìn nhận khác đi. Cho đến nay, các nền tảng này — dù có thể xuất phát từ ý tốt — vẫn chưa chứng minh được họ là những người quản lý đáng tin cậy cho trải nghiệm và dữ liệu của chúng ta.
Việc "lái" người dùng ở đây nghiêm trọng hơn nhiều so với thời tìm kiếm. Trên Google, bạn thấy mười đường link màu xanh và tự đưa ra lựa chọn chủ động: kết quả trả phí ở trên cùng vì nó nhắm đúng nhu cầu, hoặc một trong các kết quả tự nhiên. Còn với agent, bạn chủ yếu chỉ muốn có kết quả cuối cùng. Bạn đã ủy quyền lựa chọn cho nó, nên mọi sự dẫn dắt đều diễn ra âm thầm qua một thuật toán bạn không hiểu. Đó là lý do agent phải hoạt động vì lợi ích của bạn, được cài sẵn sở thích của bạn, và cho phép bạn kiểm tra cách nó ra quyết định bất cứ khi nào bạn muốn.
Chúng ta đều biết có một khoảng cách giữa chi phí vận hành các trợ lý này và số tiền chúng ta trả cho chúng. Một khoảng cách rất lớn. Anish (@illscience) nghe ngóng được rằng trợ lý cá nhân tốn từ 3.000 USD đến 7.000 USD mỗi người dùng mỗi năm, khớp với những gì tôi thấy từ mức sử dụng OpenClaw của chính mình. Với mức giá 20 USD/tháng, chắc chắn có ai đó đang gánh phần còn lại. Meta nói rằng các cuộc hội thoại trên Muse hiện không được chuyển sang hệ thống quảng cáo của họ. Nhưng với khoảng cách lớn như vậy và một đế chế quảng cáo ở cốt lõi, làm sao ai có thể tin rằng Meta sẽ hoàn lại khoản trợ giá đó về lâu dài?
Tại sao điều này quan trọng
Tôi đã tận mắt thấy sức mạnh của AI và OpenClaw qua quá trình sử dụng của chính mình. Một khi được cá nhân hóa bằng thông tin và công cụ của bạn, một người có thể tạo ra đòn bẩy khổng lồ. AI cá nhân dành cho tất cả mọi người sẽ mang lại quyền năng to lớn.
Mọi nền tảng lớn đều nhận ra tầm quan trọng sống còn của chuyện này, và tôi cho rằng nó còn quan trọng hơn cả tìm kiếm lẫn mạng xã hội. AI cá nhân là con đường dẫn tới toàn bộ thông tin cá nhân và mọi giao dịch thương mại đi qua bạn — đó là lý do bất kỳ ai nắm trong tay kênh phân phối thực sự đều lao vào cuộc chơi này. Và cũng chính vì thế, chúng ta cần một giải pháp thay thế độc lập, mã nguồn mở, do cá nhân sở hữu, vừa mạnh mẽ vừa dễ dùng cho tất cả mọi người, nơi bạn hiểu rõ mô hình kinh doanh là gì và dữ liệu của mình sẽ đi đâu.
Quyền sở hữu cá nhân mới là thứ tạo nên sức mạnh
Trong lịch sử sản phẩm số, người dùng luôn đổ về nơi đơn giản nhất và mang lại trải nghiệm tốt nhất, bất chấp các vấn đề về quyền riêng tư. Người ta muốn ít rào cản và chất lượng cao, còn rủi ro về quyền riêng tư hiếm khi nằm trong danh sách ưu tiên. Vì vậy, bất cứ thứ gì đề cao quyền sở hữu và tính riêng tư đều đang lội ngược dòng. Thông thường, công ty nắm nhiều dữ liệu về bạn nhất cũng là nơi có sản phẩm tốt hơn. Facebook biết về bạn nhiều hơn chính bạn, và đó là lý do nó hoạt động hiệu quả đến vậy.
Nhưng ở đây, quy luật đảo ngược. Bởi vì bạn sở hữu nó, bạn sẽ trao cho nó mọi thứ: mọi tài khoản, mọi tài liệu, mọi ngóc ngách trong đời mà bạn không bao giờ dám kết nối với Meta. Và lượng thông tin đó sẽ sinh sôi theo cấp số nhân — đó là lý do bạn nên đầu tư vào thứ mình sở hữu càng sớm càng tốt. Sản phẩm nào có quyền truy cập đầy đủ nhất sẽ có tiềm năng trở thành sản phẩm tốt nhất, và quyền sở hữu chính là thứ giúp việc truy cập trọn vẹn đó khả thi. Đây là một trong số rất ít trường hợp mà phiên bản riêng tư có thể mang lại sản phẩm vượt trội, miễn là phần còn lại của trải nghiệm tốt ngang ngửa các sản phẩm thương mại.
OpenClaw giống Linux. Chúng ta cần trải nghiệm kiểu Apple.
OpenClaw là một dự án tuyệt vời, tôi dùng nó cả ngày, và nó là nguồn cảm hứng cho rất nhiều sản phẩm đang ra mắt hiện nay, kể cả Muse. Nhưng với người dùng phổ thông, nó vẫn mang lại cảm giác như dùng Linux. Cài đặt ban đầu quá rườm rà, và để chạy mượt, bạn phải quen dùng terminal, hiểu về context và caching, cũng như biết cách cấu hình model. Chuyện đó bình thường với những người như tôi, nhưng lại là rào cản không thể vượt qua với phần còn lại.
Thứ chúng ta cần phải mang lại cảm giác như Apple. Bạn chọn vài tùy chọn, nhập thẻ tín dụng, và nó hoạt động. Bạn sở hữu toàn bộ stack, mọi thứ được hoàn thiện tinh tế, và không bị kiểm soát bởi một thực thể duy nhất có thể mang động cơ trái ngược với lợi ích của bạn.
Stack AI cá nhân
Đây là stack mà tôi cho là cần thiết, do người dùng trả tiền thay vì đánh đổi bằng thông tin cá nhân, cùng với vị thế hiện tại của từng thành phần. Thông tin của bạn chỉ có thể đọc được bên trong chiếc máy tính do bạn kiểm soát; bất cứ thứ gì rời khỏi đó đều phải có chủ đích, ở mức tối thiểu và hiển thị rõ ràng cho bạn. Chỉ bạn — và duy nhất bạn — mới có quyền điều khiển nó.
Client. Những ứng dụng đẹp, hiện đại trên điện thoại và máy tính, cộng thêm các app nhắn tin bạn vốn đang dùng. Đây là mảng Muse và Instinct đang dẫn đầu. OpenClaw có ứng dụng native, web và mobile riêng, nhưng chúng được thiết kế cho power user với vô số nút bấm, tính năng và cài đặt, chứ không mang lại trải nghiệm tập trung, mượt mà như Muse.
Harness + Connector. Phần trực tiếp hành động: công cụ, kết nối tới các tài khoản, danh tính và thông tin xác thực của bạn, phương thức thanh toán, những gì agent được phép làm, quy trình phê duyệt cho các tác vụ quan trọng, và nhật ký ghi lại mọi hành động. OpenClaw và Hermes đang tiên phong ở mảng này và đã truyền cảm hứng cho kiến trúc của Muse. Đây là lõi của hệ thống điều phối, cần phải do người dùng sở hữu và có thể kiểm tra được.
Memory (Bộ nhớ). Những gì đi vào qua các kết nối của bạn (email, lịch, v.v.), cùng với sở thích cá nhân và những gì nó học được về bạn theo thời gian, dưới dạng bạn có thể đọc, chỉnh sửa và mang theo. LLM wiki của @karpathy là phiên bản rõ ràng nhất cho đến nay: mô hình tổng hợp thông tin của bạn thành các file markdown thuần túy và liên tục cập nhật, còn bạn có thể đọc và sửa từng trang. GBrain của @garrytan là một bước tiến theo hướng đó: cùng ý tưởng ưu tiên markdown, nhưng được xây dựng làm bộ nhớ cho các agent như OpenClaw và Hermes. Đây là nơi giá trị tích lũy dần theo thời gian, và đó chính là lý do nó phải thuộc về bạn.
Models (Mô hình). Tôi hình dung sẽ có hai tầng. Một mô hình open-weights mặc định được tinh chỉnh cho các tác vụ agentic cá nhân, xử lý gần như mọi thứ một cách rẻ ngay trong phạm vi của bạn. Một mô hình frontier sẽ được gọi có chủ đích cho những phán đoán ở tầm cao nhất (thứ có lẽ sẽ luôn dẫn đầu), và chỉ nhận đúng phần context cần thiết. Phần lớn thời gian, câu hỏi chỉ là "có việc gì cần làm không", và một mô hình nhỏ có thể trả lời điều đó với chi phí thấp hơn nhiều: một bảng phân tích ước tính khoảng 2 USD/người dùng/tháng hiện nay, so với khoảng 46 USD nếu dùng các thiết lập mặc định phổ biến. Các mô hình mở nhỏ nhưng mạnh mẽ đã tồn tại; việc định tuyến giữa hai tầng hiện chủ yếu vẫn phải làm thủ công.
Máy tính của bạn. Nơi chứa harness, memory và mô hình mặc định: máy của chính bạn, hoặc một máy chủ riêng thuê từ một bên mà hoạt động kinh doanh duy nhất của họ là cho thuê máy và họ không thể đọc được dữ liệu trên đó. Cả hai lựa chọn đều đã có, nhưng phương án host riêng tư vẫn đang được thiết kế cho developer. Một cỗ máy thuộc loại này có giá thuê khoảng 10 USD/tháng. Lẽ ra nó phải dễ dàng như việc Muse cấp cho mỗi người dùng một VM riêng, chỉ khác là VM đó thuộc về bạn.
Tôi mong chờ điều gì được xây dựng
Tầng nào cũng đã có người nhúng tay vào. Nhưng chưa ai ghép chúng lại thành một sản phẩm hoạt động trơn tru và mang lại cảm giác như Muse, nơi bạn chỉ cần quẹt thẻ tín dụng thay vì giao nộp toàn bộ dữ liệu cá nhân.
Đó chính là sản phẩm tôi muốn: một phiên bản thương mại hóa của OpenClaw, giữ nguyên tinh thần mã nguồn mở và một nguyên tắc duy nhất — người dùng sở hữu nó. Trong khi OpenClaw chủ đích không đứng về phe nào trong việc chọn mô hình, hạ tầng hay hosting, phiên bản này sẽ tích hợp sẵn những lựa chọn đó, đảm bảo mọi thứ đều có thể đảo ngược, và phủ lên trên những lớp giao diện tập trung, mượt mà kiểu Muse: một ứng dụng di động, một ứng dụng desktop, và các app nhắn tin mà mọi người vốn đang dùng hàng ngày.
Sở hữu nó không có nghĩa là chẳng ai được trả công; phải có người làm cho nó đẹp và liên tục phát triển nó. Điều đó có nghĩa là dòng tiền duy nhất chảy vào phải đến từ người dùng, và người dùng có thể rời đi cùng mọi thứ: trả tiền cho các bản cập nhật, giữ lại những gì đã mua, và mua phần mềm (theo kiểu cũ!), máy chủ cũng như lượt gọi mô hình từ những người mà hoạt động kinh doanh duy nhất của họ là bán cho bạn đúng những thứ đó.
OpenClaw đã có nền tảng rồi, dưới sự dẫn dắt của @davemorin. Thứ chúng ta thiếu là một công ty. Nếu bạn đang xây dựng nó, hoặc biết ai đang làm, tôi rất muốn được nghe từ bạn.
