หลักการสู่การตัดสินใจที่ดีขึ้น

ทุกวันคุณต้องตัดสินใจหลายร้อยครั้ง บางอย่างเป็นเรื่องเล็กน้อย เช่น จะอ่านหนังสือเล่มไหน จะติดตามใคร จะฟังพอดแคสต์รายการไหน

บางอย่างเปลี่ยนทิศทางชีวิตคุณไปอย่างสิ้นเชิง เช่น จะเลือกสายอาชีพไหน จะทำงานกับใคร จะสร้างบริษัทแบบไหน จะทุ่มเวลาให้กับเรื่องใด

คนส่วนใหญ่คิดว่าการตัดสินใจที่ดีขึ้นมาจากการมีข้อมูลมากขึ้น

แต่จริงๆ แล้วไม่ใช่

มันมาจากการมีวิธีคิดที่ดีต่างหาก นั่นคือเหตุผลว่าทำไมบางคนมองสถานการณ์เดียวกันแล้วกลับตัดสินใจต่างกันโดยสิ้นเชิง

คนหนึ่งเห็นความเสี่ยง อีกคนเห็นโอกาส

คนหนึ่งเห็นทางตัน อีกคนสร้างบริษัทมูลค่าพันล้านดอลลาร์ ความแตกต่างมักไม่ใช่เรื่องความฉลาด แต่เป็นกรอบความคิด (mental models) ที่พวกเขาใช้คิดต่างหาก

1: การคิดจากหลักการแรก (First Principles Thinking)

หนึ่งในความผิดพลาดครั้งใหญ่ที่สุดที่คนเรามักทำคือการเริ่มต้นด้วยคำถามที่ว่า "คนอื่นเขาทำแบบนี้กันอย่างไร?" แต่คุณควรเริ่มจากคำถามที่ต่างออกไป

"อะไรคือความจริงพื้นฐานที่สุด?"

นั่นคือวิธีทำงานของหลักคิด First Principles Thinking

แทนที่จะลอกเลียนวิธีแก้ปัญหาที่มีอยู่เดิม คุณต้องแยกปัญหาออกเป็นความจริงพื้นฐานที่สุด แล้วค่อยต่อยอดขึ้นไปจากตรงนั้น

ตัวอย่างเช่น:

ผู้ก่อตั้งหลายคนคิดว่าพวกเขาจำเป็นต้องมีนักลงทุนก่อนที่จะเริ่มสร้างสตาร์ทอัพได้

แต่พวกเขาจำเป็นต้องมีจริงหรือ? ไม่จำเป็นเสมอไป บางทีสิ่งที่พวกเขาต้องการจริงๆ ก็คือการหาลูกค้าคนแรกที่ยอมจ่ายเงิน

หลายคนคิดว่าพวกเขาจำเป็นต้องมีออฟฟิศเพื่อสร้างบริษัท

แต่พวกเขาจำเป็นต้องมีจริงหรือ? หรือแท้จริงแล้วพวกเขาแค่มีแล็ปท็อปกับการเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตก็พอ

เมื่อไหร่ที่คุณหยุดลอกเลียนสมมติฐานของคนอื่น แล้วเริ่มตั้งคำถามกับมัน เมื่อนั้นคุณจะเริ่มพบวิธีแก้ปัญหาที่คนส่วนใหญ่ไม่เคยคิดถึง แทนที่จะรับเอาสมมติฐานของคนอื่นมา คุณจะได้สร้างสมมติฐานของตัวเองขึ้นมา

2: ต้นทุนค่าเสียโอกาส (Opportunity Cost)

ทุกการตัดสินใจมีราคาที่ซ่อนอยู่ เพราะมันคือการแทนที่สิ่งอื่น

1. การดู Netflix ไม่ใช่แค่การดู Netflix แต่มันคือการเลือกดูแทนที่จะเรียนรู้ทักษะใหม่
2. การซื้อโทรศัพท์เครื่องใหม่ ไม่ใช่แค่การซื้อโทรศัพท์ แต่มันคือการเลือกไม่นำเงินจำนวนนั้นไปลงทุนที่อื่น
3. การไถฟีดสามชั่วโมง ไม่ใช่แค่ความบันเทิง แต่มันคือสามชั่วโมงที่คุณไม่ได้ใช้ไปกับการเขียน การสร้างสรรค์ การเรียนรู้ หรือการพบปะผู้คนใหม่ๆ

ทุกครั้งที่คุณพูดว่า "ใช่" มันจะกลายเป็น "ไม่" ต่อสิ่งอื่นโดยอัตโนมัติ เมื่อใดที่คุณเริ่มคิดในแง่ของการแลกเปลี่ยน แทนที่จะคิดแค่ว่าจะซื้ออะไร การตัดสินใจของคุณจะชัดเจนขึ้นมาก

ต้นทุนค่าเสียโอกาสไม่ใช่เรื่องของการรู้สึกผิดทุกครั้งที่คุณพักผ่อน แต่มันคือการเลือกอย่างมีสติและตั้งใจ เพราะชีวิตที่คุณสร้างขึ้นมานั้น คือผลลัพธ์ของสิ่งที่คุณเลือกซ้ำแล้วซ้ำเล่าเหนือสิ่งอื่นใด

3: การคิดถึงผลกระทบลูกโซ่ (Second-Order Thinking)

คนส่วนใหญ่ตัดสินใจจากผลลัพธ์แรกที่มองเห็น แต่คนที่ตัดสินใจเก่งที่สุดจะคิดไปไกลกว่าอีกหนึ่งหรือสองขั้น

ตัวอย่างเช่น:

การข้ามงานประชุมสักครั้งช่วยให้คุณประหยัดเงิน 500 ดอลลาร์ นั่นคือผลลัพธ์ลำดับแรก

แต่แล้วอะไรจะเกิดขึ้นต่อไป?

• คุณไม่ได้พบผู้ก่อตั้งที่ต่อมากลายเป็นลูกค้ารายใหญ่ที่สุดของคุณ
• หรือไม่ได้พบนักลงทุนที่คอยแนะนำให้คุณรู้จักกับผู้ร่วมก่อตั้งในอนาคต
• หรือไม่ได้พบวิศวกรที่ต่อมาจะกลายเป็นผู้ร่วมก่อตั้งของคุณ

หลักการเดียวกันนี้ใช้ได้กับทุกที่ การเผยแพร่บทความหนึ่งชิ้นอาจไม่เปลี่ยนชีวิตคุณ แต่มันจะนำไปสู่การเชื่อมต่อใหม่หนึ่งครั้ง การเชื่อมต่อนั้นนำไปสู่โอกาสใหม่ และโอกาสนั้นเองที่เปลี่ยนเส้นทางอาชีพของคุณ

การตัดสินใจที่เปลี่ยนชีวิตส่วนใหญ่ ตอนที่คุณตัดสินใจมันกลับดูเหมือนเรื่องธรรมดาทั่วไป คุณจะเห็นคุณค่าของมันก็ต่อเมื่อมองย้อนกลับไป

นั่นคือเหตุผลว่าทำไมการตัดสินใจที่ดีที่สุดจึงไม่ใช่การตัดสินใจที่ให้ผลตอบแทนทันทีมากที่สุดเสมอไป แต่คือการตัดสินใจที่สร้างโอกาสไว้มากที่สุดในภายหลัง

4: การทบต้น (Compounding)

การออกกำลังกายหนึ่งครั้งไม่ทำให้ร่างกายคุณเปลี่ยน บทความหนึ่งชิ้นไม่สร้างแบรนด์ส่วนตัว บทสนทนาหนึ่งครั้งไม่สร้างเครือข่าย หนังสือหนึ่งเล่มไม่เปลี่ยนชีวิตคุณ และนั่นคือเหตุผลที่คนส่วนใหญ่ยอมแพ้เร็วเกินไป

พวกเขามองหาผลลัพธ์ทันทีจากสิ่งที่ต้องทำซ้ำหลายร้อยครั้งถึงจะเริ่มมีคุณค่า

ในทางกลับกันก็เป็นจริงเช่นกัน การผลัดวันประกันพรุ่งหนึ่งวันไม่ใช่เรื่องใหญ่ การไถฟีดเสพแต่เรื่องร้ายๆ หนึ่งชั่วโมงก็ไม่ใช่เรื่องใหญ่

แต่ถ้าทำซ้ำบ่อยพอ การตัดสินใจเล็กๆ น้อยๆ จะค่อยๆ หล่อหลอมเป็นอนาคตของคุณ การทบต้นให้ผลเสมอ ไม่ว่าคุณจะกำลังสร้างนิสัยที่ดีหรือนิสัยแย่ๆ

คำถามเดียวคือ การตัดสินใจในแต่ละวันของคุณกำลังทบต้นไปสู่สิ่งไหน?

ไม่มีใครเป็นเลิศได้เพราะวันพิเศษเพียงวันเดียว พวกเขากลายเป็นคนพิเศษเพราะวันธรรมดาๆ ที่ถูกทำซ้ำยาวนานเป็นปีๆ

5: แรงจูงใจเบื้องหลัง (Incentives)

ถ้าคุณอยากเข้าใจว่าทำไมคนถึงทำแบบที่เขาทำ ให้หยุดฟังแค่สิ่งที่พวกเขาพูด

แล้วหันไปมองว่าสิ่งไหนที่ทำให้พวกเขาได้ประโยชน์

• อินฟลูเอนเซอร์แนะนำสินค้าตัวหนึ่ง ทำไม?
• ผู้ก่อตั้งบอกว่าสตาร์ทอัพทุกแห่งควรระดมทุนจาก VC ทำไม?
• บริษัทบอกคุณว่าการทำงานที่ออฟฟิศดีกว่า ทำไม?
• ยูทูเบอร์บอกว่าคุณควรลาออกพรุ่งนี้เลย ทำไม?

ทุกความคิดเห็นล้วนมาพร้อมแรงจูงใจ

นั่นไม่ได้หมายความว่าพวกเขากำลังโกหก แต่มันหมายความว่าทุกคำแนะนำล้วนถูกหล่อหลอมด้วยเป้าหมาย โมเดลธุรกิจ หรือมุมมองต่อโลกของใครบางคน

เมื่อใดที่คุณเริ่มตั้งคำถามว่า "คนๆ นี้จะได้อะไรถ้าฉันเชื่อเขา?" คุณจะเริ่มกรองข้อมูลได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

คุณจะหยุดทำตามคำแนะนำแบบไม่ลืมหูลืมตา

และเริ่มเข้าใจแรงจูงใจที่อยู่เบื้องหลังมัน

6: การคิดแบบความน่าจะเป็น (Probabilistic Thinking)

หนึ่งในความผิดพลาดครั้งใหญ่ที่สุดที่คนเรามักทำ คือการรอจนกว่าจะมั่นใจ 100% ซึ่งช่วงเวลานั้นแทบจะไม่มีทางมาถึง

• นักลงทุนไม่รู้ว่าบริษัทไหนจะกลายเป็นยูนิคอร์นตัวต่อไปหรือไม่
• ผู้ก่อตั้งไม่รู้ว่าสตาร์ทอัพของตัวเองจะไปรอดหรือไม่
• ครีเอเตอร์ไม่รู้ว่าโพสต์ไหนจะกลายเป็นไวรัลหรือไม่

แต่พวกเขาก็ยังลงมือตัดสินใจอยู่ดี ชีวิตไม่ใช่เรื่องของความแน่นอน แต่มันคือเรื่องของการเพิ่มโอกาสให้ตัวเอง

แทนที่จะถามว่า "มันจะเวิร์กไหม?" ให้ถามว่า "มันเพิ่มความน่าจะเป็นที่ฉันจะสำเร็จหรือไม่?"

• การเริ่มสร้างแบรนด์ส่วนตัวอาจไม่รับประกันความสำเร็จ แต่มันเพิ่มโอกาสของคุณ
• การไปงานประชุมสักครั้งอาจไม่เปลี่ยนชีวิตคุณ แต่มันเพิ่มโอกาสของคุณ
• การได้คุยกับผู้ก่อตั้งอีกสักคนอาจไม่นำไปสู่บริษัทถัดไปของคุณ แต่มันเพิ่มโอกาสของคุณ

คนที่ชนะไม่ใช่คนที่ทำนายอนาคตได้ แต่คือคนที่วางเดิมพันได้ดีกว่าอย่างสม่ำเสมอ

7: การคิดย้อนกลับ (Inversion)

คนที่ตัดสินใจเก่งที่สุดไม่ได้คิดไปข้างหน้าเสมอไป บางครั้งพวกเขาคิดย้อนกลับ ก่อนจะถามว่าอะไรนำไปสู่ความสำเร็จ พวกเขาจะมองหาพฤติกรรมที่แทบจะรับประกันความล้มเหลว:

• ไม่เคยลงมือเผยแพร่ผลงาน
• ไม่เคยคุยกับผู้ใช้
• ไม่เคยเสี่ยงอะไร
• ไม่เคยตั้งคำถาม
• ไม่เคยเริ่มต้น

ถ้าคุณเลี่ยงสิ่งเหล่านี้ได้มากพอ คุณก็ขยับนำหน้าคนส่วนใหญ่ไปแล้ว

และนี่คือสิ่งที่เราอยากให้คุณเก็บไปจากทั้งหมดนี้

ทุกการตัดสินใจที่คุณทำ แม้แต่เรื่องที่เล็กที่สุด ล้วนกำหนดทิศทางอาชีพของคุณในระยะยาว นั่นคือเหตุผลว่าทำไมการเริ่มคิดแบบนี้ให้เร็วที่สุดจึงสำคัญมาก เรียนรู้วิธีคิดให้เป็น แล้วการตัดสินใจที่ถูกต้องจะตามมาเอง และในที่สุด ผลลัพธ์ก็จะตามมาด้วยเช่นกัน ❤️