Hãy cho tôi biết nếu bất kỳ điều nào dưới đây nghe giống như bạn:
1) Bạn cảm thấy mình đã bị lừa dối về hình mẫu của một cuộc sống tốt đẹp.
Bạn đang theo đuổi một mục tiêu nghe có vẻ hay ho khi kể với bà ngoại trong bữa tối. Hoặc một mục tiêu không khiến cha mẹ nghĩ rằng bạn là kẻ thất bại. Và bạn không thấy nó đi đến đâu cả.
Nếu bạn phớt lờ cảm giác đó, 10 năm sau bạn sẽ thức dậy với một tấm bằng, một công việc tạm ổn và một nỗi tuyệt vọng dai dẳng rằng bạn sẽ không bao giờ có thể theo đuổi giấc mơ của chính mình.
2) Bạn rất chăm chỉ, nhưng thực ra không tiến bộ được chút nào.
Bạn dậy sớm. Bạn nghe podcast. Bạn viết nhật ký, tập gym, lịch trình dày đặc, nhưng bạn chẳng biết mình đang đi về đâu.
Cho thêm 5 năm nữa, bạn vẫn sẽ còn đang “tìm xem mình nên làm gì với cuộc đời”.
3) Bạn tham vọng, nhưng giữ im lặng vì sợ bạn bè và gia đình chê cười.
Bạn muốn một cuộc sống độc đáo. Bạn không muốn hòa nhập vào đám đông. Nhưng khi mọi người hỏi về tương lai, bạn lại nói giảm nói tránh để không ai phải cười nhạo.
Bạn mắc kẹt trong việc tự thỏa mãn trí tuệ (mental masturbation). Bạn cảm thấy đặc biệt vì muốn khác biệt, nhưng cuối cùng vẫn làm y hệt những gì mọi người khác đang làm.
Không ai muốn rơi vào một trong ba tình huống trên.
Bức thư này sẽ thay đổi điều đó cho bạn.
Bởi vì một trong những điều tôi thích nhất là nghiên cứu hành động của cả những người thành công lẫn những người tầm thường. Và đó thực chất chính là định nghĩa của thành công. Làm nhiều hơn những gì dẫn đến thành công và ít hơn những gì dẫn đến sự tầm thường. Những bức thư tiếp theo sẽ dành riêng cho chủ đề này.
Khi chúng ta phân tích ngược lại những người đã làm được những điều tưởng chừng bất khả thi - Elon Musk, Steve Jobs, và bất kỳ nhà sáng tạo, nhà tư tưởng, nhà kiến tạo vĩ đại nào trong quá khứ - có một quy luật chung mà tôi nhận thấy ở tất cả họ.
Mục tiêu của họ đều hoang tưởng.
Đó chính là chìa khóa thành công của họ.
Và đó cũng chính xác là những gì chúng ta sẽ tìm hiểu - tại sao những mục tiêu trung bình dẫn đến thất bại, tâm lý học đằng sau những mục tiêu hoang tưởng, cách bước vào cùng một thực tại với những người siêu thành công, và cách đạt được những điều mà hầu hết mọi người cho là bất khả thi.
Tại sao những mục tiêu “thực tế” dẫn đến thất bại và sự tầm thường (bạn mặc định thuộc nhóm này)
Sai lầm phổ biến nhất của một kỹ sư thông minh là tối ưu hóa một thứ lẽ ra không nên tồn tại.
– Elon Musk
Bạn luôn có mục tiêu, ngay cả khi bạn không chủ động đặt ra chúng.
Đó là cách tâm trí hoạt động. Và nếu bạn nhận thức được điều này, bạn sẽ nhanh chóng hiểu tại sao mình không thể kiên trì với bất kỳ mục tiêu nào đã đề ra.
Chúng ta không nói về những lời hứa đầu năm mới hay những mục tiêu bề ngoài mà bạn đặt ra rồi bỏ cuộc ngay lập tức vì cảm thấy xấu hổ về ngoại hình của mình và quên bẵng nó vào ngày hôm sau (bởi vì một mục tiêu vô thức khác (thường là sự tiện lợi và thoải mái, hoặc mục tiêu không gây chú ý) quan trọng hơn đối với bạn so với việc lấy lại vóc dáng).
Chúng ta đang nói về việc mọi suy nghĩ bạn có hoặc hành động bạn thực hiện đều hướng tới một mục tiêu. Giống như một tên lửa tự dẫn đường. Bạn đang âm thầm tối ưu hóa cho một mục tiêu mà bạn chưa bao giờ chọn, hoặc do người khác chọn hộ bạn.
Hãy dành một giây để suy ngẫm về điều đó.
Mọi thứ bạn nghĩ hoặc làm đều hướng tới một mục tiêu.
Điều đó rất quan trọng. Cực kỳ quan trọng. Nó có nghĩa là nếu bạn không biết những mục tiêu đó là gì, bạn không kiểm soát được cuộc đời mình.
Quá trình diễn ra như sau:
- Bạn được sinh ra
- Mục tiêu đầu tiên của bạn là sinh tồn
- Cha mẹ bạn đã suy nghĩ về những mục tiêu họ muốn bạn theo đuổi từ khá lâu trước đó. Họ “muốn điều tốt nhất cho bạn”
- Cha mẹ dạy bạn cách đi, cách giao tiếp, và cuối cùng là hình mẫu thành công của họ dành cho bạn trông như thế nào, thường là những mục tiêu mà xã hội truyền lại cho họ (đi học, kiếm việc ngon, ca ngợi thần linh)
- Bạn đi học, rồi vào đại học vì đó đơn giản là “bước tiếp theo”
- Bạn có việc làm, đạt các mốc quan trọng, hoàn thành các nhiệm vụ
Và rồi, sau gần một phần tư cuộc đời, bạn bắt đầu tự hỏi liệu đây có thực sự là những gì bạn muốn ngay từ đầu hay không.
Entropy minh họa rằng các hệ thống có xu hướng trở nên hỗn loạn. Áp dụng vào tâm trí, entropy tâm lý (psychic entropy) có nghĩa là tâm trí bạn, và do đó cuộc đời bạn, trôi dạt về phía sự hỗn loạn và rối ren.
Tại một thời điểm nào đó, một hệ thống trở nên bất ổn và một cấu trúc trật tự hơn phải xuất hiện, giống như cách một vòi nước bắn tung tóe cuối cùng biến thành một xoáy nước.
Trong cuộc đời bạn, bạn chạm đến một điểm mà phần thấp kém bên trong muốn giữ nguyên trạng thái cũ, còn phần cao thượng hơn lại khao khát điều gì đó lớn lao hơn. Cảm giác như bạn bị xé đôi. Đó là tín hiệu để bạn hoàn toàn xoay chuyển cuộc đời mình.
Lý do những mục tiêu thực tế dẫn đến thất bại và sự tầm thường nằm ở cách bạn chọn chúng. Bạn nhìn vào những gì bạn nghĩ là khả thi, rồi hạ thấp nó một chút nữa để mọi người không cười nhạo hoặc nghĩ bạn là đồ ngốc. Một mục tiêu chỉ cảm thấy thực tế nếu nó phù hợp với cuộc sống mà cha mẹ, giáo viên, hoặc năm người bạn thân nhất của bạn đã mong đợi bạn sẽ có.
Nói cách khác, tâm trí bạn đang bị giam cầm.
Và nếu bạn tiếp tục chọn sống trong cái lồng đó, bạn sẽ không bao giờ có cơ hội nhận ra một cơ hội có thể thay đổi cuộc đời, chứ đừng nói đến việc nắm bắt nó, và cuộc sống của bạn dần trở nên tồi tệ hơn cho đến khi nỗi đau quá lớn, khiến bạn hoặc bị đè bẹp hoặc quyết định theo đuổi một mục tiêu hoang tưởng dù sao đi nữa.
Tâm lý học đằng sau những mục tiêu hoang tưởng
Người tự coi mình là “kiểu người thất bại” sẽ tìm ra cách để thất bại, bất chấp mọi ý định tốt đẹp hay ý chí mạnh mẽ, thậm chí nếu cơ hội được bày sẵn ngay trước mắt. Người tự coi mình là nạn nhân của bất công, “người sinh ra để chịu khổ”, sẽ luôn tìm thấy những hoàn cảnh để xác nhận quan điểm của mình.
– Maxwell Maltz
Con người không đặc biệt vì có trí nhớ, ý thức hay trí tuệ tinh vi hơn động vật.
Họ đặc biệt vì họ liên tục mô phỏng tương lai để điều khiển hiện tại.
Bạn nghĩ về tương lai nhiều hơn quá khứ, và tương lai chính là thứ gây ra hành vi hiện tại của bạn. Không phải ngược lại. Hành động của bạn không tạo ra tương lai. Bạn tạo ra tương lai trước, rồi hành động hướng tới nó.
Điều này gọi là sự chú ý có chọn lọc (selective attention).
Bộ não của bạn hoặc bị kích thích bởi các tác nhân bên ngoài, hoặc được dẫn dắt bởi một mục tiêu.
Và khi bạn tập trung vào một thứ, theo định nghĩa, bạn không tập trung vào 99,99% những thứ khác mà bạn có thể tập trung. Sự chú ý của bạn được định hướng bởi mục tiêu, thay vì bị quăng quật như một con búp bê ragdoll đang tìm kiếm liều dopamine rẻ tiền tiếp theo.
Những mục tiêu hoang tưởng buộc điều này phải xảy ra.
Hãy tưởng tượng hai người với những mục tiêu hoàn toàn khác nhau.
Tommy có cùng mục tiêu với hầu hết mọi người - đi học, lấy bằng, kiếm một công việc tử tế để cuối cùng có đủ tiền thuê một căn hộ đẹp, và tích lũy đủ các biểu tượng địa vị vật chất để thu hút bạn đời.
Johnny có một mục tiêu dường như bất khả thi - xây dựng một doanh nghiệp nội dung tạo ra $100k mỗi tháng trong vòng 6 tháng.
Liệu Tommy có bao giờ có khả năng kiếm được nhiều tiền hơn mức lương của một “công việc tử tế”? Liệu Tommy có bao giờ học được điều gì ngoài trường lớp để theo đuổi một cơ hội béo bở hơn? Không, bởi vì đó không phải là thứ mà sự chú ý của anh ấy đang chọn lọc. Anh ấy có thể tình cờ gặp thông tin thay đổi cuộc đời, nhưng tâm trí anh ấy sẽ coi đó là “nhiễu” chỉ vì nó không cần thiết để đạt được mục tiêu anh ấy đang theo đuổi.
Mặt khác, Johnny không thể suy nghĩ như người bình thường. Để đạt được mục tiêu hoang tưởng đó, anh ấy nhận ra rằng hầu hết các hành động mình đang thực hiện đều hoàn toàn vô ích.
Một mục tiêu hoang tưởng được thiết lập đúng cách sẽ đẩy bộ não của bạn vào vùng đất lạ, tăng tốc tính mềm dẻo thần kinh (neuroplasticity). Sự nhất quán củng cố các kết nối trong não, nhưng sự mới mẻ và thử thách kích thích việc học hỏi và thay đổi nhanh hơn. Việc bật công tắc và dồn hết sức vào một mục tiêu ném bộ não của bạn vào một môi trường nơi nó không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tái cấu trúc nhanh chóng, và hành vi mới trở thành chuẩn mực mới của bạn.
Đó là lúc trạng thái dòng chảy (flow state) và sự ám ảnh bắt đầu tạo ra một chất lượng cuộc sống hạnh phúc. 5 động lực nội tại bắt đầu chồng lên nhau.
- Sự tò mò – Khao khát khám phá những điều chưa biết, học cách thay đổi và lấp đầy khoảng trống kiến thức. Tạo ra dopamine tốt từ sự mới mẻ và norepinephrine, giúp nâng cao sự chú ý, chuẩn bị cho việc học hỏi.
- Đam mê – Một nhiệt huyết mãnh liệt được xây dựng cho con đường cho phép bạn thay đổi cuộc đời. Tạo ra nhiều dopamine tốt và norepinephrine hơn.
- Mục đích – Cảm giác rằng hành động của bạn đóng góp cho một điều gì đó lớn lao hơn bản thân. Đạt được mục tiêu tạo ra nhiều dopamine hơn, củng cố hành vi. Serotonin bắt nguồn từ ý nghĩa và sự thuộc về. Oxytocin bắt nguồn từ sự kết nối.
- Quyền tự chủ – Khao khát tự điều khiển cuộc sống và công việc của mình. Kiểm soát các lựa chọn, hành động và môi trường. Tạo ra thêm dopamine và giảm cortisol (căng thẳng từ cảm giác bị gò bó), cho phép đưa ra các quyết định sáng tạo.
- Thành thạo – Quá trình học hỏi và phát triển chính là phần thưởng. Tạo ra dopamine tốt bền vững, giữ bạn trong cuộc chơi.
Nghe có vẻ tuyệt vời, nhưng tôi có thể nghe thấy sự phản đối của bạn.
“Nhưng Dan ơi, tôi đã từng thử đặt những mục tiêu như vậy trước đây, nhưng chẳng có điều gì xảy ra cả.”
Đúng vậy.
Mục tiêu của bạn cần có trọng lực. Nó cần đủ mạnh để mọi thứ khác trong cuộc đời bạn trở nên ngu ngốc và vô nghĩa.
Điều đó thật khó khăn, và tôi sẽ viết một bức thư khác về những phức tạp của việc làm thế nào để ám ảnh với một mục tiêu thay đổi cuộc đời, nhưng bây giờ hãy học cách thiết lập một mục tiêu hoang tưởng đúng cách.
Cách bước vào cùng một thực tại với những người siêu thành công
Mọi ý tưởng vĩ đại đều bắt đầu như một lời báng bổ.
– Anthony De Mello
Steve Jobs sẽ bước vào phòng, tuyên bố một hạn chót bất khả thi hoặc một sản phẩm bất khả thi như thể nó đã được quyết định xong xuôi.
“Chúng ta sẽ xuất xưởng nó vào tháng Giêng, và nó sẽ làm được điều này” với một niềm tin tuyệt đối đến mức cả phòng kỹ sư, những người biết rõ điều đó là bất khả thi, sẽ rời đi với niềm tin vào nó, và sau đó xây dựng hướng tới nó như thể đó chỉ là kế hoạch.
Đây chính là Trường méo mó thực tại (Reality Distortion Field) của Jobs.
Hầu hết mọi người bác bỏ nó như là sự quyến rũ, thao túng, hoặc vì ông ấy là một kẻ khốn nạn, trong khi thực ra đó chỉ đơn thuần là việc ông ấy tái định hướng sự chú ý của cả phòng.
Jobs từ chối bị kéo bởi kích thích “dòng thời gian này không thể nào khả thi”, và ghi đè nó bằng một mục tiêu tương lai. Mọi bộ não trong phòng bắt đầu chọn lọc một con đường thay vì chọn lọc những lý do tại sao nó sẽ không hoạt động.
Và đó là vấn đề cốt lõi.
Mục tiêu của bạn không phải là một điểm đến bạn chạm tới. Đó là một trong những cách diễn giải kiểu sách self-help sai lầm nhất về khái niệm mục tiêu. Thay vào đó, mục tiêu là một bộ lọc quyết định những gì bộ não của bạn coi là quan trọng và những gì nó bỏ qua. Mục tiêu là một góc nhìn. Việc bạn có thực sự đạt được mục tiêu hay không là không liên quan, bởi vì bạn ít nhất sẽ đáp xuống gần mục tiêu, tạo ra tiến bộ mà bạn chưa bao giờ nghĩ là có thể trước đây.
Để thiết lập đúng một mục tiêu hoang tưởng và tạo ra trường méo mó thực tại của riêng bạn, đây là những gì cần xảy ra.
Lấy một cuốn sổ tay, viết những điều này ra:
Bước 1) Cài đặt góc nhìn.
Trước tiên, hãy nghĩ đến một mục tiêu lớn đến mức bạn nghĩ là bất khả thi.
Sau đó, đặt ra một dòng thời gian ngắn đến mức bạn nghĩ là bất khả thi.
Nếu bạn không biết nên đặt mục tiêu gì, hoặc thậm chí không biết phải làm gì với cuộc đời mình, hãy nghĩ đến vấn đề đau đớn nhất trong cuộc sống hiện tại của bạn, thứ mà nếu giải quyết được sẽ khiến các vấn đề khác dễ dàng hơn.
Đối với hầu hết mọi người, đó thường là sức khỏe thể chất hoặc tài chính.
Đến phòng tập và giảm 20 pound có thể tạo ra kỳ tích cho sự tự tin và năng lượng của bạn, giúp bạn dễ dàng bắt đầu xoay chuyển cuộc đời.
Kiếm nhiều tiền hơn giảm bớt căng thẳng, mở rộng tâm trí và cho phép bạn đầu tư vào các lĩnh vực khác trong cuộc sống.
Cụ thể “cách làm” để đạt được mục tiêu chưa cần phải xuất hiện ngay. Chỉ cần đặt mục tiêu đã cho phép tâm trí bạn xác định và học hỏi cách làm.
Tiếp theo, bạn cần tự hỏi mình một câu:
Mục tiêu và dòng thời gian bạn vừa đặt ra có bất khả thi đối với con người bạn hiện tại không? Nói cách khác, phương pháp tiếp cận hiện tại của bạn có thể đưa bạn đến đó không?
Nếu có, thì mục tiêu đó là tuyến tính, không phải bất khả thi. Hãy loại bỏ nó và nâng nó lên cao hơn nữa.
Mục tiêu phải nằm ngoài phạm vi kỹ năng, thói quen và giả định hiện tại của bạn về những gì có thể, bởi vì đó chính xác là thứ tạo ra một ống kính hiển thị cho bạn một thực tại mới thay vì một danh sách việc cần làm.
Cuối cùng, mục tiêu phải duy nhất và do bạn tự chọn.
Bạn không thể có các mục tiêu cạnh tranh. Điều đó chia rẽ sự tập trung và hoàn toàn không dẫn đến một góc nhìn nào cả.
Và nó không thể được thừa hưởng từ cha mẹ, văn hóa, ngành nghề hoặc thuật toán của bạn.
Phiên bản hoàn chỉnh của việc đặt mục tiêu này là khi bạn có thể nói “Tôi làm điều này” với niềm tin tuyệt đối và bạn có thể ngay lập tức thấy rằng hầu hết những gì bạn đang làm hiện nay không liên quan gì đến nó.
Chào mừng đến với vùng đất lạ. Nơi chốn ý nghĩa nhất để tồn tại.
2) Đặt ra các tiêu chuẩn cho những gì bạn KHÔNG làm, và tuân thủ chúng.
Với một mục tiêu hoang tưởng được thiết lập đúng cách, hầu như không có gì sẽ hoạt động để đạt được nó.
Vì vậy, bây giờ bạn phải kiểm toán cuộc đời mình. Thói quen, dự án, khách hàng, mối quan hệ, quy trình và nghĩa vụ nào cũng vậy. Có bất kỳ thứ nào trong số đó giúp bạn đạt được mục tiêu không? Câu trả lời gần như chắc chắn là không.
Đây là phần khó nhất.
Bạn tạo ra một tiêu chuẩn mà bạn từ chối hạ thấp.
Đây là những thứ bạn không còn làm nữa, chấm hết.
Bạn không “gần như” ngừng tiệc tùng vào cuối tuần hoặc tính phí thấp cho dịch vụ freelance, bạn loại bỏ chúng hoàn toàn.
Tất nhiên, nói dễ hơn làm. Mọi người chật vật với điều này vì thiên kiến chi phí chìm (sunk cost bias), nỗi sợ hãi và thiếu trách nhiệm giải trình. Tâm trí là một cỗ máy tự lừa dối và con người rất thích nói dối chính mình.
Đây là cơ hội của bạn để thực hành sự trung thực tàn nhẫn với bản thân và xé bỏ nhiều miếng băng cá nhân cùng lúc.
Phiên bản hoàn chỉnh của việc nâng cao tiêu chuẩn là cuộc sống trở nên đơn giản hơn đáng kể. Bạn có ít thứ hơn, ít nghĩa vụ hơn và ít lý do biện minh hơn làm nghẽn tâm trí và ngăn cản bạn hành động.
Bước 3) Tập trung vào con đường đòn bẩy cao nhất có sẵn cho bạn.
Mục tiêu của bạn tạo ra một khung nhìn từ đó bạn có thể nhận ra những cơ hội mới.
Các tiêu chuẩn của bạn trừ đi mọi thứ khỏi cuộc đời bạn không phục vụ mục tiêu, tạo không gian cho sự chú ý của bạn di chuyển theo đúng hướng.
Bây giờ bạn phải chấp nhận rằng có rất ít con đường thực sự để đạt được mục tiêu.
Nhưng bạn không tìm thấy con đường, người hay cơ hội đã hoàn thiện sẵn.
Đối với những thứ như sức khỏe thể chất, mục tiêu hoang tưởng (kết quả bất khả thi + dòng thời gian bất khả thi) là tham gia một cuộc thi thể hình trong 6 tháng, hoặc squat 405 lần đầu tiên trong năm nay.
Khi bạn đặt điều này, hãy xem điều gì xảy ra với sự chú ý của bạn. Đột nhiên con đường tuyến tính “đến phòng tập, nâng tạ, lặp lại” không còn hiệu quả nữa. Bạn cần cấu trúc. Bạn có thể cần một huấn luyện viên có thể đưa bạn vào đúng quỹ đạo nhanh chóng. Chương trình tập luyện hiện tại của bạn cần tập trung duy nhất vào các hiệp, số lần lặp và bài tập sẽ đưa bạn đến đó. Bạn bắt đầu xem giấc ngủ và thực phẩm là nghiêm ngặt và không thể thương lượng. Tất cả những điều bạn thậm chí không nghĩ đến vì mục tiêu trước đó của bạn đã lọc chúng ra như nhiễu.
Khi tôi quyết định muốn đạt tháng đầu tiên $100k (mục tiêu hoang tưởng đối với một người quen kiếm ít hơn $100k mỗi năm với tư cách là freelancer mà thu nhập bị ràng buộc bởi thời gian), tôi chỉ có khoảng 1000 người theo dõi trên mạng xã hội. Rõ ràng là tôi sẽ không đạt được điều đó bằng cách “đăng bài đều đặn và hy vọng thuật toán chú ý” như mọi người khác.
Tôi phải tìm các nhân tố khuếch đại lực lượng (force multipliers). Tôi cần một lời chào bán (offer) nên tôi ngừng xem các bài đăng của mình là sản phẩm và bắt đầu coi chúng là kênh phân phối cho một thứ mà mọi người sẵn sàng trả tiền. Tôi cần nhiều phân phối hơn 1000 người theo dõi của mình, vì vậy tôi cần mượn từ người khác có nhiều người theo dõi hơn, nghĩa là tôi phải kết nối và trao đổi giá trị với người có 50.000 người theo dõi để họ chia sẻ bài đăng của tôi với khán giả của họ, dẫn đến nhiều người mua offer của tôi hơn.
Nếu đây là con đường bạn cũng quan tâm, hãy cân nhắc tham gia Creator Bootcamp. Đăng ký chung đã đóng, nhưng nó đi kèm với việc mua Eden.
Eden là bộ não thứ hai nơi bạn lưu trữ bất kỳ ý tưởng nào, nghiên cứu những ý tưởng nào đang hoạt động, tạo ra nội dung mà mọi người không thể bỏ qua, và sắp tới với bản cập nhật tiếp theo... kiếm tiền từ kiến thức của bạn (tôi đang trong sứ mệnh làm cho việc đưa sản phẩm đầu tiên của bạn lên sóng trở nên không ma sát, để bạn có thể bắt đầu kiếm tiền từ sở thích của mình). Tối thiểu, đăng ký tài khoản miễn phí và xem xét xung quanh để bạn được thông báo khi bản cập nhật đó ra mắt.
Bây giờ sự tập trung của bạn đã duy nhất, bạn “kỷ luật” hơn 99% nhân loại, nhưng bạn yêu thích nó. Đó là một trong những điều tuyệt vời nhất bạn có thể trải nghiệm trên hành tinh này.
Nếu bạn không cảm thấy niềm vui này, đó là một vấn đề khác.
Trong bức thư tiếp theo, chúng ta sẽ nói về cách thêm trọng lực cho các mục tiêu của bạn. Tức là, làm cho mục tiêu của bạn có ý nghĩa đến mức bạn không thể không đạt được chúng.
– Dan
